De Koerdische Gemeenschap van Duitsland zei vandaag dat een groeiend aantal Koerden die vanuit Duitsland of elders in Europa naar Türkiye reisden voor vakantie of familiebezoek, niet naar huis kunnen terugkeren omdat hun een uitreisverbod is opgelegd. “Wij volgen deze ontwikkeling met grote bezorgdheid”, aldus de vereniging. De meldingen die haar bereiken zijn de afgelopen weken toegenomen, en ook eigen leden behoren tot de getroffenen.

Volgens de vereniging zijn aan verschillende personen uitreisverboden opgelegd en zijn tegen hen onderzoeken geopend op beschuldiging van terroristische propaganda.

De vereniging zei daarnaast verontrust te zijn door berichten dat van sommige betrokkenen bedragen tot €10.000 zouden zijn gevraagd in ruil voor de opheffing van hun uitreisverbod. Zij zei niet wie dat geld zou hebben gevraagd en trok daarover geen conclusie. “Deze beschuldigingen moeten dringend en onafhankelijk worden onderzocht.”

Volgens de vereniging is dit allemaal niet nieuw. “Al minstens tien jaar worden mensen die vanuit Duitsland naar Türkiye reizen, en Koerden in het bijzonder, bij het binnenkomen of verlaten van Türkiye geconfronteerd met verhoren, aanhoudingen, strafrechtelijke onderzoeken en reisbeperkingen.” De meest genoemde gronden zijn belediging van de president, terroristische propaganda of banden met illegale organisaties. En de beschuldigingen houden volgens de vereniging “meestal verband met kritische uitlatingen over de Turkse regering, berichten op sociale media of deelname aan politieke activiteiten in Duitsland.”

Die laatste passage vat de kern samen. Het gedrag is rechtmatig op de plaats waar het plaatsvindt. De consequentie volgt aan een grens tweeduizend kilometer verderop.

“Het is onaanvaardbaar”, zei Mehmet Tanrıverdi, vicevoorzitter van de vereniging, “dat mensen die in Duitsland gebruikmaken van hun rechten op vrijheid van meningsuiting en vergadering, juist daarom worden gecriminaliseerd wanneer zij Türkiye bezoeken.”

De vereniging heeft de Duitse regering, en in het bijzonder minister van Buitenlandse Zaken Johann Wadephul, gevraagd onmiddellijk op te treden: de Turkse ambassadeur in Berlijn op het ministerie van Buitenlandse Zaken te ontbieden; de betrokkenen per geval diplomatieke en consulaire bijstand te verlenen, in het bijzonder Duitse staatsburgers en personen met een permanent verblijfsrecht; en de beschuldigingen over de gevraagde betalingen te laten onderzoeken en ophelderen.

Zij vroeg Berlijn de kwestie niet als een interne aangelegenheid van Türkiye te behandelen. “Als mensen die al vele jaren in Duitsland wonen onder druk worden gezet omdat zij hun politieke opvattingen uiten, en worden verhinderd naar Duitsland terug te keren, dan raakt dat ook rechtstreeks de Bondsrepubliek Duitsland.”

Volgens onderzoek van Mediendienst Integration uit 2023 wonen ongeveer 1,3 miljoen Koerden in Duitsland. Officiële cijfers bestaan niet, omdat Duitse bevolkingsstatistieken nationaliteit registreren en niet etniciteit. De meesten zijn van Turkse afkomst, daarnaast zijn er aanzienlijke groepen uit Syrië, Irak en Iran. Zij behoren tot de grootste gemeenschappen met een migratieachtergrond in het land.

Twee juridische punten horen thuis in elke Europese beoordeling hiervan.

Ten eerste verbiedt de Turkse grondwet zelf al wat hier wordt beschreven. Artikel 23 bepaalt dat de vrijheid van een burger om het land te verlaten alleen door een rechterlijke beslissing kan worden beperkt, in verband met een strafrechtelijk onderzoek of een vervolging. Een uitreisverbod dat administratief wordt opgelegd, of in stand wordt gehouden zonder een zichtbare rechterlijke beslissing, is dus al naar Turks recht onrechtmatig voordat enig internationaal instrument aan bod komt.

Ten tweede is het meest voor de hand liggende internationale instrument hier niet beschikbaar. Het recht om elk land, ook het eigen land, te verlaten wordt gewaarborgd door artikel 2 van Protocol nr. 4 bij het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Türkiye ondertekende dat Protocol in 1963 maar heeft het nooit geratificeerd. Het Hof in Straatsburg heeft Turkse reisverboden daarom in plaats daarvan behandeld onder het recht op eerbiediging van het privéleven, en met succes. In İletmiş en *Paşaoğlu *oordeelde het dat het onthouden van reisdocumenten aan personen tegen wie geen aanklacht liep onevenredig was, en in maart 2023 stelde het in Telek en anderen een schending vast nadat de paspoorten van drie academici waren ingetrokken omdat zij een vredespetitie hadden ondertekend.

Dat zijn rechtsmiddelen die pas jaren later resultaat opleveren, voor mensen die intussen begrafenissen, schoolperiodes en banen al hebben gemist.

Wat de Koerdische Gemeenschap van Duitsland vraagt, is bescheidener en directer: dat de Duitse staat vaststelt hoeveel van zijn burgers en inwoners momenteel niet naar huis kunnen terugkeren, en dat hij dat hardop zegt tegen de regering die hen tegenhoudt.