Türkiye Adalet Akademisi Romanyalı hâkimlere insan hakları eğitimi veriyor; Avrupa Konseyi ise Romanya’yı kararların icrasında örnek gösteriyor

Türkiye Adalet Akademisi, 7 Eylül 2026’da Romanya Ulusal Yargı Enstitüsü Müdürü, Romanya Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu üyeleri ile Romanyalı stajyer hâkim ve savcılara yönelik “İnsan Hakları Hukuku Eğitimi” programını başlattı. Program, Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA) iş birliğinde yürütülüyor.

Akademiye göre program; Birleşmiş Milletler insan hakları sistemi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, adil yargılanma hakkı, yaşam hakkı, kişi özgürlüğü ve güvenliği, özel hayata saygı, ifade özgürlüğü ve mülkiyet hakkı başlıklarını kapsıyor. Katılımcılar Ankara Batı Adliyesi, Hâkimler ve Savcılar Kurulu, Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi’ni ziyaret edecek. Akademi Başkanı Metin Yıldırım, bu hakların korunmasının bağımsız ve tarafsız yargının en önemli sorumluluklarından biri olduğunu söyledi.

İki ülkenin yargı sistemlerine ilişkin karşılaştırmalı veriler kayıtlı.

Ufuk Yeşil’in aktardığına göre, hâlihazırda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde 56.500 başvuru derdest. Bunların 22.600’ü Türkiye aleyhine; bu, taraf devletler arasındaki en yüksek sayı. Romanya aleyhine derdest başvuru sayısı ise 2.100. Türkiye, 2025 yılında 6.743 başvuruyla en fazla yeni başvurunun yapıldığı ülke oldu; bu, 10 bin kişi başına 0,79 başvuru anlamına geliyor. Avrupa ortalaması ise 0,38.

Mahkeme 2025 yılında Türkiye’yle ilgili 74 karar verdi ve bunların 66’sında en az bir ihlal tespit etti. Avukat Ufuk Yeşil, X’te yaptığı paylaşımda Romanya’ya ilişkin karşılık gelen sayıları 33 karar ve 20 ihlal olarak veriyor; ayrıca AİHM’in 2016 sonrası ihraç başvurularını birleştirmesi nedeniyle Türkiye’yle ilgili kararların çok daha fazla sayıda başvurucuyu kapsadığına dikkat çekiyor. Yalnızca 16 Aralık 2025’te, Türkiye’yle ilgili dört Komite kararı 2.420 başvuruyu karara bağladı; kararlarda Sözleşme’nin 7. maddesi ile 6. maddesinin 1. fıkrasının ihlal edildiği tespit edildi ve keyfî soruşturma, mahkûmiyet ve cezalandırmaya karşı koruma sağlamayan toptancı yaklaşım eleştirildi.

Kararların icrası bakımından, Bakanlar Komitesi’nin 2025 yılı raporu, icrası tamamlanmamış dosya sayısında en büyük azalmayı Romanya’nın kaydettiğini belirtiyor: toplamda 124, öncü kararlarda ise 27 dosya. Rapor, Mahkeme kararlarını uygulamaya yönelik ulusal kapasitesini geliştiren bir devlet olarak Romanya’yı olumlu örnek gösteriyor. Yeşil ise öncü kararların uygulanma oranını Romanya için yüzde 77, Türkiye için yüzde 68 olarak veriyor; Avrupa Birliği ortalaması yüzde 81.

Romanyalı heyetin ziyaret edeceği Hâkimler ve Savcılar Kurulu, yürütme ve yasamadan bağımsız olmadığı gerekçesiyle 8 Aralık 2016’dan bu yana Avrupa Yargı Kurulları Ağı’ndaki (ENCJ) gözlemci statüsünden uzaklaştırılmış durumda. ENCJ 2020’de durumun daha da kötüleştiğini belirtmiş ve kurulu “yalnızca adı kurul olan bir yapı” olarak nitelendirmişti. Uzaklaştırma kararı hâlen yürürlükte.

Programda ziyaret edilecek Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi, Gülen hareketiyle ilgili kovuşturmalarda delil ve kast değerlendirmesine ilişkin yaklaşımları Büyük Daire tarafından 2023 tarihli Yalçınkaya ve Mayıs 2026 tarihli Yasak kararlarında sistemik bir sorun olarak tespit edilen mahkemeler.

Büyük Daire 25 Ağustos 2026’da Osman Kavala davasında üçüncü kez karar verdi; Türkiye’nin Kavala’yı mümkün olan en kısa sürede serbest bırakmasına, mahkûmiyetinin yok hükmünde sayılmasına hükmetti ve Türk yargısının bağımsızlığını ve tarafsızlığını zedeleyen yapısal sorunları tespit etti. Kavala hâlâ cezaevinde. Selahattin Demirtaş da Büyük Daire’nin 2018 ve 2020 tarihli kararlarına rağmen hâlâ cezaevinde.

Akademi, Romanya Ulusal Yargı Enstitüsü ile kurulan iş birliğinin Erasmus+ Programı kapsamında kurumsal bir zemine taşındığını; stajyer hâkim ve savcıların karşılıklı hareketliliği ile ortak eğitim materyallerinin geliştirilmesinin planlandığını belirtiyor.

Yayımlanmış her ölçüt bakımından, eğitim ilişkisi işaret edilen yönün tersine işliyor.