İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi salı günü, Osman Kavala’nın cezasının infazının durdurulması, tahliyesi ve yargılamanın yenilenmesi taleplerini oybirliğiyle reddetti ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının infazına devam edilmesine karar verdi.

Kararı veren, Kavala’yı 25 Nisan 2022’de mahkûm eden mahkemenin ta kendisi.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Büyük Dairesi 25 Ağustos’ta, 15’e karşı 2 oyla, Türkiye’nin Kavala’yı mümkün olan en kısa sürede serbest bırakmak ve mahkûmiyetinin sonuçlarını ortadan kaldırmak zorunda olduğuna karar verdi. Mahkeme, bu mahkûmiyetin Sözleşme hukuku bakımından yok hükmünde sayılması gerektiğini belirtti. Karar kesinleşmiş durumda.

Büyük Daire; 10. ve 11. maddelerin, mahkemelerin bağımsızlığı ve tarafsızlığı, yargılamanın hakkaniyete uygunluğu ve savunma hakları bakımından 6/1. maddenin, 5/1. maddenin, 5/1, 6/1, 10. ve 11. maddelerle birlikte 18. maddenin ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası için herhangi bir inceleme mekanizmasının bulunmaması nedeniyle 3. maddenin ihlal edildiğini tespit etti.

Mahkemeye göre mahkûmiyet, adaletin açıkça inkârına dayanıyor; Kavala’ya yönelik tedbirler ağırlıklı olarak, onu Gezi Parkı protestolarındaki rolü ve insan hakları savunucusu olarak yaptığı çalışmalar nedeniyle cezalandırma ve susturma yönündeki örtülü amaçla alınmış; dosya sistemik bir soruna işaret ediyor. Mahkeme, tespit edilen ihlallerin yargı bağımsızlığına ilişkin güvencelerde yapısal eksiklikler ortaya koyduğunu ve bu eksikliklerin, siyasi açıdan hassas davalarda yürütmenin doğrudan veya dolaylı etkisini kolaylaştırmaya elverişli olduğunu belirtti.

İstanbul mahkemesi talebi reddederken, AİHM’in Türk yargısının üzerinde yer alan bir temyiz mahkemesi olmadığını, delillerin değerlendirilmesinin iç hukuk mahkemelerine ait bir yetki olduğunu ve iç hukuk yollarının tüketilmediğini ileri sürdü. Savcılık da Kavala’nın Anayasa Mahkemesi’nde derdest bulunan başvurusuna dayanarak, bu son gerekçeyle talebin reddini istemişti.

Büyük Daire bu itirazı zaten karara bağlamıştı. Kavala’nın Ekim 2017’den bu yana kesintisiz tutulduğunu, bütün iç hukuk yollarını istikrarlı biçimde ve sonuç alamadan kullandığını, Mahkeme kararlarının ısrarla yerine getirilmediğini ve derdest başvurularının aşırı uzun süre karara bağlanmamış olduğunu göz önünde bulundurarak, onu Anayasa Mahkemesi’nin kararını beklemekle yükümlü tutmadığını açıkça belirtmişti.

Yargılamanın yenilenmesi talebi, avukatı Ahmet Köksal Bayraktar tarafından Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 311. maddesine dayanılarak yapıldı. Bu madde, AİHM’in kesinleşmiş bir kararıyla mahkûmiyetin Sözleşme’yi ihlal ettiğinin tespit edilmesi hâlinde yargılamanın yenilenmesine imkân tanıyor. Ret kararına, tebliğden itibaren iki hafta içinde İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesi nezdinde itiraz edilebilir.

Ret kararı, bir sürenin dolmasından bir gün önce geldi. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi eylül ayında, Kavala’nın serbest bırakılması için attığı veya atmayı planladığı somut adımları 14 Ekim’e kadar açıklamasını Türkiye’den istemişti. Komite, üye devletlerin Mahkeme kararlarına uyma yükümlülüğünün koşulsuz olduğunu yeniden vurgulamış ve aralık ayındaki toplantısında başka adımları değerlendireceğini belirtmişti.

68 yaşındaki Kavala, 18 Ekim 2017’den bu yana kesintisiz olarak cezaevinde. Şubat 2020’de beraat etti, ancak cezaevinden çıkamadan yeniden tutuklandı. Beraat kararı sonradan bozuldu. Mahkûmiyeti istinafta Aralık 2022’de, Yargıtay tarafından ise Eylül 2023’te onandı.

Mahkeme, Kavala’nın serbest bırakılmasına ilk olarak Aralık 2019’da karar vermişti. Türkiye’nin bu karara uymaması üzerine Bakanlar Komitesi, Sözleşme’nin 46/4. maddesi uyarınca ihlal prosedürünü başlattı — bu yola bugüne kadar başka hiçbir devlet hakkında başvurulmadı — ve Mahkeme Temmuz 2022’de Türkiye’nin yükümlülüğünü yerine getirmediğine karar verdi.

Artık bağlayıcı üç karar, Kavala’nın özgür olması gerektiğini söylüyor. Bu hafta mahkemenin önündeki soru, onun suçlu olup olmadığı değildi. Soru, kararların uygulanıp uygulanmayacağıydı.