Het Europees Comité ter voorkoming van foltering (CPT) van de Raad van Europa publiceerde op 6 oktober twee rapporten over Türkiye: één over zijn periodieke bezoek in januari 2021 en één over een ad-hocbezoek in februari 2024.

Het rapport van 2021 werd op 13 juli 2021 aan de Turkse autoriteiten overgemaakt. Het werd vijf jaar en drie maanden later gepubliceerd. Het rapport van 2024 werd op 16 juli 2024 overgemaakt. CPT-rapporten worden alleen gepubliceerd met toestemming van de betrokken staat. De rapporten over de bezoeken van het Comité in augustus-september 2016, april 2018 en september 2022 zijn nog steeds niet gepubliceerd.

Beide rapporten vermelden dat de delegaties zeer goede medewerking kregen van de autoriteiten en het personeel van de bezochte instellingen.

Wat politiehechtenis betreft, vermeldt het rapport van 2021 een aanzienlijk aantal gedetailleerde beschuldigingen van mishandeling tijdens de aanhouding, ook van minderjarigen, die naar verluidt werd toegepast om informatie of bekentenissen af te dwingen of als bestraffing. Het rapport vermeldt “duidelijke en consistente verklaringen van verschillende personen, in het bijzonder minderjarigen, dat zij met draagbare apparaten elektrische schokken hadden gekregen”. Het stelt vast dat ambtshalve toegewezen advocaten pas na aanzienlijke vertraging werden toegelaten, waardoor verdachten konden worden verhoord zonder dat een advocaat aanwezig was, en dat het systeem van verplichte medische onderzoeken van gedetineerden “gebrekkig blijft”, waarbij onderzoeken niet altijd buiten gehoorsafstand van de politie werden uitgevoerd.

In de gevangenissen ontving de delegatie van 2021 geloofwaardige beschuldigingen van mishandeling door personeel in drie instellingen, op plaatsen buiten het bereik van cameratoezicht, zoals personeelskantoren. Daaronder bevonden zich beschuldigingen van falaka, slagen met een plastic buis op de voetzolen, in de T-typegevangenis nr. 3 van Diyarbakır en de T-typegevangenis nr. 1 van Kayseri. In de vrouwengevangenis van Bakırköy hoorde de delegatie geloofwaardige verklaringen dat de directeur en zijn twee adjuncten persoonlijk betrokken waren geweest bij fysieke mishandeling en verbaal misbruik van meisjes. In de jeugdgevangenis van Maltepe verklaarden jongens dat zij, wanneer zij zich misdroegen of zichzelf verwondden, uit hun afdeling werden gehaald en geslagen. Veel cellen verkeerden volgens het rapport “in een erbarmelijke staat”, met op grote schaal zwarte schimmel.

Tijdens het bezoek van 2024 werd opnieuw falaka vastgesteld, ditmaal in de S-typegevangenis van Antalya, waar een gevangene verwondingen vertoonde die overeenkwamen met zijn verklaring.

Geseling van de voetzolen, falanga/falaka of bastinado, is een methode om pijn en vernedering toe te brengen door iemand op de blote voetzolen te slaan. Anders dan bij de meeste vormen van geseling is het doel vooral pijn te veroorzaken en minder om daadwerkelijk letsel toe te brengen. De slagen worden doorgaans toegediend met een lichte stok, een geknoopt koord of een zweep.

De cijfers over de gevangenispopulatie in beide rapporten laten zien in welke richting de ontwikkeling gaat. In januari 2021 registreerde het CPT 192.000 gevangenen, tegenover 290.000 eind 2019, de eerste daling in vijftien jaar. Tegen juni 2024 was dat aantal gestegen tot ongeveer 338.000, wat neerkwam op een detentiegraad van ongeveer 395 per 100.000 inwoners. Volgens het Comité was dat “aanzienlijk hoger dan in enige andere lidstaat van de Raad van Europa”. Volgens de huidige cijfers van het ministerie van Justitie bedraagt de gevangenispopulatie inmiddels 433.520.

Gevangenen die een verzwaarde levenslange gevangenisstraf uitzaten, werden in kleine groepen geïsoleerd gehouden en velen verbleven maanden- of jarenlang feitelijk in eenzame opsluiting, waarbij zij 21 uur of meer per dag alleen in hun cel waren opgesloten. Het CPT herhaalt dat dit regime, zoals het wettelijk is vastgelegd, “fundamenteel gebrekkig is en volledig moet worden herzien”. Het komt tot dezelfde conclusie over gevangenen met psychische aandoeningen die langdurig in afzondering worden gehouden, een praktijk die volgens het Comité als onmenselijk en vernederend kan worden beschouwd.

In de L-typegevangenis van Antalya werden gevangenen die verklaarden homoseksueel te zijn tot zes maanden of langer vastgehouden in omstandigheden die op eenzame opsluiting leken, terwijl zij door de gendarmerie naar maar liefst tien verschillende medische specialismen werden gebracht om officieel als homoseksueel te worden aangemerkt. Het CPT schrijft dat het wachten “ertoe leidde dat sommigen van hen zichzelf verwondden of een zelfmoordpoging deden” en beveelt aan deze praktijk te beëindigen. In de L-typegevangenis nr. 3 van Maltepe verklaarden trans vrouwen dat zij zich volledig moesten uitkleden zonder hun borsten te mogen bedekken en herhaaldelijk naakt moesten hurken onder toezicht van mannelijke beambten.

Vrouwen in de L-typegevangenis van Antalya moesten bij binnenkomst al hun kleding in één keer uittrekken en drie keer hurken. Moeders die samen met hun kinderen gevangen zaten, en een minderjarig meisje, verklaarden dat zij na elk open bezoek aan een naaktfouillering werden onderworpen. Het CPT stelt dat moeders nooit samen met hun kinderen als straf in eenzame opsluiting mogen worden geplaatst.

Het rapport van 2021 beschrijft ook de beperkingen van het nationale toezicht. Het Nationaal Preventiemechanisme van Türkiye, de Instelling voor Mensenrechten en Gelijkheid, voerde in 2019 34 bezoeken uit en in 2020 twaalf, tegenover ongeveer 370 gevangenissen en honderden andere plaatsen van detentie, met een jaarlijks budget van ongeveer 30.000 euro.

De Centrale Gevangeniscommissie van de İHD stelde dat de rapporten documenteren dat foltering, mishandeling en isolatie in detentiecentra en gevangenissen geen op zichzelf staande incidenten zijn, maar zijn uitgegroeid tot een chronisch patroon van mensenrechtenschendingen, en riep de autoriteiten op gevolg te geven aan de bevindingen.

Een gevangenispopulatie die in vijf jaar is gestegen van 192.000 naar 433.520 vormt de context waarin al deze bevindingen zijn gedaan. De bevindingen uit 2021 waren gedurende die hele stijging bekend bij de Turkse autoriteiten.