Een praktische gids voor migrantenvrouwen en vrouwelijke vluchtelingen

In België hebben alle vrouwen recht op fundamentele rechten en bescherming, ongeacht hun migratiestatus, etnische afkomst, religie of achtergrond. Deze gids wil die rechten duidelijk en praktisch toegankelijk maken, in het bijzonder voor migrantenvrouwen en vrouwelijke vluchtelingen die met bijkomende en elkaar overlappende drempels te maken kunnen krijgen. De gids geeft een overzicht van belangrijke juridische kaders, beschikbare hulpverlening en de stappen die je kunt nemen wanneer je rechten niet worden gerespecteerd of geschonden.

1. Gelijke bescherming door de wet

België is gebonden aan nationale en internationale rechtsregels die discriminatie verbieden en gendergelijkheid bevorderen.
Belangrijke juridische kaders zijn onder meer:

• De Belgische Grondwet (artikelen 10 en 11), die gelijkheid voor de wet waarborgt

• De Genderwet van 2007, die discriminatie op grond van geslacht verbiedt

• Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en de EU-richtlijnen inzake gendergelijkheid, die bescherming bieden ongeacht de verblijfsstatus

Discriminatie op grond van gender, zwangerschap, etnische afkomst, nationaliteit, religie, seksuele geaardheid, handicap of verblijfsstatus is verboden.

2. Gendergelijkheid op het werk en in het openbare leven

Vrouwen in België hebben het recht om op gelijke basis deel te nemen aan het economische, politieke en maatschappelijke leven.
Belangrijke beschermingsmaatregelen zijn onder meer:

• Het recht op gelijk loon voor gelijk werk

• Toegang tot moederschapsverlof en ouderschapsverlof

• Wettelijke bescherming tegen intimidatie, grensoverschrijdend gedrag en uitbuiting op het werk

• Kiesquota die vereisen dat minstens 33% van de kandidaten op partijlijsten vrouw is, met als doel de politieke vertegenwoordiging van vrouwen te bevorderen

Migrantenvrouwen kunnen met extra moeilijkheden worden geconfronteerd, zoals taalbarrières, informeel werk of onzekerheid over hun verblijfsstatus. Deze omstandigheden doen geen afbreuk aan je rechten.

3. Bescherming tegen gendergerelateerd geweld

België erkent gendergerelateerd geweld als een ernstige schending van de mensenrechten.
Dit omvat onder meer:

• Huiselijk geweld en partnergeweld

• Seksueel geweld en verkrachting

• Psychologisch en economisch geweld

• Gedwongen huwelijk, vrouwelijke genitale verminking (VGV) en eergerelateerd geweld

• Stalking en online intimidatie

Slachtoffers hebben, ongeacht hun verblijfsstatus, recht op:

• Onmiddellijke bescherming en opvang

• Juridische en psychologische ondersteuning

• Medische zorg

• Toegang tot Zorgcentra na Seksueel Geweld (ZSG)

In 2023 heeft België femicide formeel in de nationale wetgeving erkend, waarmee het zijn inzet tegen geweld tegen vrouwen verder heeft versterkt.

4. Toegang tot sociale rechten en diensten

Alle vrouwen in België, ook vrouwen zonder wettig verblijf en asielzoekers, hebben toegang tot bepaalde essentiële diensten:

• Gezondheidszorg: dringende en eerstelijnszorg, reproductieve gezondheidszorg en geestelijke gezondheidszorg

• Onderwijs: leerplicht voor alle kinderen tot 18 jaar, ongeacht hun verblijfsstatus

• Sociale ondersteuning: via de Openbare Centra voor Maatschappelijk Welzijn (OCMW), onder meer voor huisvesting, voeding en ondersteuning bij integratie

• Juridische bijstand: toegang tot kosteloze juridische bijstand via het pro-Deosysteem

De beschikbare ondersteuning kan verschillen naargelang de regio en de verblijfsstatus, maar fundamentele mensenrechten blijven van toepassing.

5. Schendingen van rechten en discriminatie melden

Wanneer je rechten worden geschonden, heb je het recht om dit te melden en herstel of bescherming te vragen.

Relevante instellingen zijn onder meer:

• Unia (Interfederaal Gelijkekansencentrum)
Behandelt meldingen van discriminatie op grond van onder meer ras, religie en nationaliteit.
0800 12 800 | www.unia.be

• Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen (IGVM)
Behandelt onder meer discriminatie op grond van gender, intimidatie en genderongelijkheid.
www.igvm-iefh.belgium.be

Een melding kan online, telefonisch of via een hulporganisatie worden ingediend. Juridische ondersteuning is beschikbaar en de informatie wordt vertrouwelijk behandeld.

6. Asiel en bescherming op grond van gender

Het Belgische asielrecht erkent dat vrouwen kunnen vluchten voor vervolging die specifiek verband houdt met hun gender.

Dit kan onder meer gaan om:

• Seksueel geweld of huiselijk geweld

• Gedwongen huwelijk of gedwongen zwangerschap

• Vrouwelijke genitale verminking (VGV)

• Vervolging wegens seksuele geaardheid of genderidentiteit

Vrouwen hebben het recht om een individuele asielaanvraag in te dienen, los van hun echtgenoot, partner of andere familieleden. Tijdens de asielprocedure is juridische en psychologische ondersteuning beschikbaar.

Hulp nodig?

Voor ondersteuning kun je contact opnemen met de volgende organisaties: