Keyfi Gözaltı ve Tutuklamalar
Hafta boyunca savcılar en az 45 kişi hakkında Gülen hareketiyle irtibatlı oldukları gerekçesiyle gözaltı kararı verdi. Birleşmiş Milletler Keyfi Tutuklama Çalışma Grubu (WGAD) tarafından Ekim 2020’de yayımlanan bir görüş belgesinde söz konusu grupla bağlantılı olduğu iddia edilen kişilerin geniş çaplı ve sistematik olarak hürriyetinden mahrum bırakılmasının insanlığa karşı suç teşkil edebileceği belirtildi. Derneğimiz 15 Temmuz darbe girişiminden bu yana gerçekleşen Gülen hareketi bağlantılı toplu gözaltı uygulamalarını detaylı bir veritabanı vasıtasıyla sistematik olarak kayda geçirmektedir.
Zorla Kaybedilmeler
Hafta boyunca, 2016-2018 yılları arasındaki olağanüstü hal döneminde görevinden ihraç edilen ve 6 Ağustos 2019 tarihinde ortadan kaybolduğu ihbar edilen eski kamu çalışanı Yusuf Bilge Tunç’tan bir haber alınamadı. Tunç’un ortadan kaybolması 2016 yılından bu yana yaşanan ve Türk hükümetinin dahil olduğuna dair güçlü bulgular içeren bir dizi zorla kaybedilme vakasının son örneklerinden biri oldu.
23 Eylül: Eski asker Bora Arslanoğlu, sekiz gün boyunca kendisinden haber alınamamasının ardından Ankara Emniyet Müdürlüğü’nde ortaya çıktı.
Toplantı ve Örgütlenme Özgürlüğü
22 Eylül: Polis, gösteri, etkinlik ve basın açıklamaları için önceden rektörlük onayı zorunluluğunu protesto etmek amacıyla kampüste stant açan Ege Üniversitesi öğrencilerinden 27’sini gözaltına aldı.
İfade ve Basın Özgürlüğü
22 Eylül: Cihan Haber Ajansı eski muhabiri Osman Arslan, 15 yıl önce istihbarat görevlisi Kaşif Kozioğlu’nun İstanbul adliyesine gelişini görüntülediği kayıtlar nedeniyle, Kozioğlu’nun ölümüyle alakalı yeniden açılan soruşturma kapsamında tutuklandı.
23 Eylül: Türkiye’de yetkililer, yatırım fonu piyasasındaki çalkantı sırasında iddia edilen piyasa manipülasyonuna ilişkin soruşturmalar kapsamında, aralarında önde gelen ekonomist ve gazetecilerin de bulunduğu 194 X hesabına erişimi engelledi.
23 Eylül: Bir mahkeme, AKP’li bir milletvekilinin yakınlarına ait taşınmazdaki ruhsatsız inşaatı araştırmaları nedeniyle gazeteci Cihat Polat ve muhalif siyasetçi Mehmet Nazım Gençtürk’ü, bilirkişi raporunun eklentinin ruhsatsız yapıldığını doğrulamasına rağmen cezaya çarptırdı.
24 Eylül: Gazeteci çift Hatice ve Muhsin Aksoy, bir AKP milletvekilinin Abdullah Öcalan ve diğer siyasi isimlere Türkiye’nin yenilenen barış sürecindeki rolleri için teşekkür ettiği açıklamalarını haberleştirmelerinin ardından, halkı kin ve düşmanlığa tahrik şüphesiyle gözaltına alındı.
24 Eylül: Yetkililer, gazeteciler, akademisyenler ve diğer kamuya mal olmuş kişileri hedef alan dijital sansür uygulamasında, önde gelen dijital haklar savunucusu ve hukuk profesörü Yaman Akdeniz’in X hesabına erişimi milli güvenlik ve kamu düzeni gerekçeleriyle engelledi.
25 Eylül: Hükümet, sosyal medya kullanıcılarının hesaplarını kimlik numaralarıyla eşleştirmesini zorunlu kılacak bir yasal düzenleme hazırladı; dijital haklar savunucuları, gazeteciler, hak örgütleri ve hükümet eleştirmenlerine yönelik çevrimiçi kısıtlamaların arttığı bir ortamda bu adımın anonim olarak yapılan eleştirileri kısıtlayacağı uyarısında bulundu.
26 Eylül: Gazeteci Ali Tarakcı, bir kabine üyesinin istifa edeceğini öngördüğü sosyal medya paylaşımı nedeniyle Türkiye’nin dezenformasyon yasası kapsamında tutuklandı; X hesabı da ülke genelinde erişime engellendi.
Dini Özgürlükler
24 Eylül: Bir mahkeme, kara para aklama ve dolandırıcılık iddialarıyla Süleymanlılar cemaatine yönelik genişleyen soruşturma kapsamında 20 kişiyi daha tutukladı; mali soruşturmaların hükümetle ters düşen dini gruplara karşı kullanıldığı yönünde endişe dile getiriliyor.
Yargı Bağımsızlığı ve Hukuk Devleti
23 Eylül: İktidardaki AKP, CHP’den seçilen üç belediye meclis üyesinin AKP adayını desteklemesinin ardından İstanbul’daki muhalefet yönetimindeki Adalar Belediyesi’nin yönetimini devraldı; muhalefet, oylama öncesinde meclis üyelerinin tehdit ve siyasi baskıyla karşı karşıya kaldığını ileri sürdü.
26 Eylül: Bir savcı, tutuklu ve görevden uzaklaştırılan Bolu Belediye Başkanı Tanju Özcan hakkında irtikap, rüşvet ve dolandırıcılık suçlamalarıyla 217 yıla kadar hapis cezası talep etti.
27 Eylül: Eski Aile Bakanı Fatma Betül Sayan Kaya, yatırım fonu dolandırıcılığı soruşturmasının genişlediği bir dönemde, krizden kısa süre önce 1,34 milyar TL tutarında hisse sattığına dair iddiaların ardından AKP yönetimindeki görevlerinden istifa etti; soruşturma kapsamında 51 kişi tutuklandı.
Kürt Azınlık
25 Eylül: Kürt sokak müzisyeni Muhammet Daşdemir, İstanbul’da Kürtçe bir şarkı seslendirdikleri sırada kendisi ve bir başka müzisyenin ırkçı hakaretlere maruz kalmasının ardından suç duyurusunda bulundu; benzer tacizlerle düzenli olarak karşılaştıklarını söyledi.
25 Eylül: Bir mahkeme, geçmiş sosyal medya paylaşımlarında PKK propagandası yaptığı iddiasıyla İsviçre’den dönüşünde gözaltına alınan ve daha sonra adli kontrol şartıyla serbest bırakılan Kürt yazar Suzan Samancı hakkında yurt dışına çıkış yasağı koydu.
İşkence ve Kötü Muamele
25 Eylül: Bir cezaevi idare kurulu, temel günlük ihtiyaçlarını karşılamak için yardıma ihtiyaç duyan yüzde 96 engelli mahpus İrfan Yılmaz’ın tahliyesini, adli tıp raporunda yardımsız cezaevinde kalamayacağının belirtilmesine rağmen disiplin cezasını gerekçe göstererek reddetti.
25 Eylül: Bir cezaevi, NATO zirvesi öncesindeki operasyonlarda tutuklanan solcu gençlik aktivisti Berkay Ustabaş’a, hücresini 24 saat izleyen kameraları kapatmasının ardından altı ay süreyle aile görüşü yasağı uyguladı.
Kadın Hakları
22 Eylül: Türkiye, Dünya Ekonomik Forumu’nun Küresel Cinsiyet Uçurumu Endeksi’nde 126. sırada yer aldı; kadınların ekonomik katılımı ve siyasi temsiliyetinde bazı ilerlemelere rağmen kalıcı eşitsizliklerin sürdüğü belirtildi.
Toplumsal Cinsiyet Hakları
21 Eylül: Sekiz basın özgürlüğü ve insan hakları örgütü, Gürcistan’daki LGBT konularına ilişkin 2024 tarihli bir yazısının LGBT örgütleri ve aktivistlerini hedef alan müstehcenlik soruşturmasına dahil edilmesinin ardından tutuklanan gazeteci Tuğba Tekerek’in derhal serbest bırakılması çağrısında bulundu.
22 Eylül: 65 ülkeden 450’den fazla sivil toplum örgütü, ülke çapındaki operasyonlarda 116 kişinin gözaltına alınması ve 82 kişinin tutuklanmasının ardından, LGBTI+ hareketinin kriminalize edilmesi olarak niteledikleri uygulamalara son verilmesi ve yalnızca insan hakları çalışmaları nedeniyle gözaltına alınan kişilerin serbest bırakılması için Türkiye’ye çağrıda bulundu.
