Türkiye'de İnsan Hakları

İfade özgürlüğünde “kriz”: Türkiye, V-Dem endeksinde 179 ülke içinde 152., ARTICLE 19 endeksinde 161 ülke içinde 137. sırada

Paylaş

ARTICLE 19’un Global Expression Report 2025 (Küresel İfade Raporu) Türkiye’ye 100 üzerinden 9 puan veriyor ve kapsadığı 161 ülke arasında 137. sıraya yerleştiriyor. Dokuz puan, raporun “Kriz Halinde” olarak adlandırdığı en alt bandın içinde kalıyor.

İfade ve basın özgürlüğünün kapsamını 0 ile 1 arasında ölçen V-Dem İfade Özgürlüğü Endeksi ise Türkiye’yi 2025 için 0,179 puanla 179 ülke arasında 152. sıraya koyuyor.

ARTICLE 19’un tablosunda Türkiye’nin hemen çevresindeki ülkeler şunlar: 136. sırada Kamboçya, 138. sırada Ruanda, 139. sırada Venezuela, 140. sırada İran, 141. sırada Mısır, 143. sırada Birleşik Arap Emirlikleri ve 144. sırada Azerbaycan. Aynı tablonun en üstünde Danimarka 94, İsviçre ve İsveç 93, Estonya 93, Norveç 92 ve Belçika 92 puan alıyor.

V-Dem’in ölçeğinde Türkiye’nin 0,179 puanı Mısır’ınkiyle aynı; 0,166 ile İran’ın ve 0,153 ile Kamboçya’nın biraz üzerinde; veri setindeki bütün Avrupa ülkelerinin ise altında: Yunanistan 0,810, Bulgaristan 0,754, Gürcistan 0,687, Macaristan 0,493, Sırbistan 0,424.

İki sıralama birbirinden bağımsız değil. ARTICLE 19 kendi puanını 25 V-Dem göstergesinden kuruyor; dolayısıyla ikisi de aynı uzman değerlendirmelerine dayanıyor. Bu ikilinin gösterdiği şey iki ayrı bulgu değil, iki farklı ölçekte ve iki farklı ülke kümesine karşı ifade edilmiş tek bir bulgu.

İkisi de son beş haftadan önce kapanmış bir dönemi anlatıyor.

İfade Özgürlüğü Derneği, 2026 Eylül’ünde Türkiye’de 5651 sayılı Kanun’un 8. ve 8/A maddeleri kapsamında en az 1.270 X hesabının erişime engellendiğini kaydetti. Bunların 941’i ayın ikinci yarısında engellendi ve yaklaşık yüzde 90’ı sonrasında X tarafından Türkiye’den görünmez kılındı. Takipçi bilgisine ulaşılabilen 1.227 hesabın toplam takipçi sayısı 35 milyonu aşıyordu. Kararlar en az altı sulh ceza hâkimliğinden çıktı.

29 Eylül’de İstanbul 1. Sulh Ceza Hâkimliği, savcılığın “LGBT propagandası” olarak nitelendirdiği 118 içerik nedeniyle T24 haber sitesinin tamamının ve sosyal medya hesaplarının engellenmesine karar verdi. 1 Ekim’de, bu kararların tek kamuya açık kaydını tutan EngelliWeb’in hesabı engellendi ve Türkiye’den görünmez kılındı. 5 Ekim’de projeyi yürüten dernek de, aralarında emekli bir yargıcın, bir psikoloğun, bir yazılımcının, iki gazetecinin ve bir siyasi partinin bulunduğu en az 88 hesapla birlikte engellendi.

Aynı dönemde gazeteciler Emre Soncan, Mehmet Yaşar Durukan ve Fatih Ergin, birbiriyle ilgisiz soruşturmalarda, dört gün içinde tutuklandı.

Anayasa Mahkemesi, Artı Media Gmbh kararında 8/A maddesinin keyfî müdahalelere karşı güvence içermediğini zaten tespit etmişti. Yukarıdaki kararlar bu madde uyarınca verildi.

Kaynaklar:

1- ARTICLE 19, Global Expression Report 2025: https://www.globalexpressionreport.org/

2- Our World in Data, “Freedom of Expression Index, 2025”, veri: V-Dem (2026): https://ourworldindata.org/grapher/freedom-of-expression-index

Son Haberler

AB Temel Haklar