Keyfi Gözaltı ve Tutuklamalar
Hafta boyunca savcılar en az 45 kişi hakkında Gülen hareketiyle irtibatlı oldukları gerekçesiyle gözaltı kararı verdi. Birleşmiş Milletler Keyfi Tutuklama Çalışma Grubu (WGAD) tarafından Ekim 2020’de yayımlanan bir görüş belgesinde söz konusu grupla bağlantılı olduğu iddia edilen kişilerin geniş çaplı ve sistematik olarak hürriyetinden mahrum bırakılmasının insanlığa karşı suç teşkil edebileceği belirtildi. Derneğimiz 15 Temmuz darbe girişiminden bu yana gerçekleşen Gülen hareketi bağlantılı toplu gözaltı uygulamalarını detaylı bir veritabanı vasıtasıyla sistematik olarak kayda geçirmektedir.
20 Ekim: Türk polisi, Gülen hareketiyle bağlantılı oldukları iddiasıyla dört ilde 31 kişiyi gözaltına aldı. İşlemlerde mali işlemler, ankesörlü telefon kayıtları ve sosyal medya faaliyetleri gerekçe gösterildi.
Keyfi Yaşam Hakkı İhlalleri
26 Ekim: Gülen hareketiyle bağlantılı olduğu iddiasıyla cezaevinde tutulan 73 yaşındaki Abdullah Tırpan, bacağının kesilmesi ve yoğun bakım tedavisinin ardından İstanbul’daki bir hastanede hayatını kaybetti. Uzun süredir ciddi sağlık sorunları bulunmasına rağmen sağlık değerlendirmelerinde defalarca cezaevinde kalabileceğine karar verilmesi, ailesi ve milletvekillerinin itirazlarına yol açmıştı.
Zorla Kaybedilmeler
Hafta boyunca, 2016-2018 yılları arasındaki olağanüstü hal döneminde görevinden ihraç edilen ve 6 Ağustos 2019 tarihinde ortadan kaybolduğu ihbar edilen eski kamu çalışanı Yusuf Bilge Tunç’tan bir haber alınamadı. Tunç’un ortadan kaybolması 2016 yılından bu yana yaşanan ve Türk hükümetinin dahil olduğuna dair güçlü bulgular içeren bir dizi zorla kaybedilme vakasının son örneklerinden biri oldu.
Toplantı ve Örgütlenme Özgürlüğü
22 Ekim: Anayasa Mahkemesi, İstanbul Valiliğinin savaş karşıtı gösterileri yasaklama kararının, yetkililer yeterince somut gerekçe sunmadığı için toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkını ihlal ettiğine hükmetti.
23 Ekim: Bir savcı, 2025’te Boğaziçi Üniversitesinde düzenlenen kampüs protestosu nedeniyle yargılanan 14 öğrencinin cezalandırılmasını talep ederken, protestoyu haberleştiren gazeteci Can Öztürk’ün beraatini istedi.
25 Ekim: İstanbul’daki bir hastanede nükleer tıp alanında hizmet veren taşeron şirkette çalışan işçiler, sendikalaşmanın ardından işten çıkarmalar yaşandığını ve radyasyondan korunma önlemlerinin yetersiz olduğunu bildirdi.
İfade ve Basın Özgürlüğü
19 Ekim: Basın özgürlüğünü izleyen bir rapor, Adalet Bakanı Akın Gürlek’in mal varlığı ve bir yatırım fonu skandalına ilişkin milletvekili sorularıyla ilgili 13 habere erişimi kısıtlayan mahkeme kararlarını belgeledi.
20 Ekim: Bir Türk mahkemesi, muhalefetçi bir siyasetçinin yakınlarının da yer aldığı kara para aklama soruşturmasında gazeteci Murat Ağırel ve diğer şüphelileri yargılama öncesinde tutukladı.
20 Ekim: Bir Türk mahkemesi, dijital iletişim ve örgütsel bağlantı iddialarına dayandırılan bir soruşturma kapsamında gazeteci Mehmet Yılmaz’ı Gülen hareketiyle bağlantılı olduğu iddiasıyla tutukladı.
21 Ekim: Savcılar, gazeteci Fatih Ergin hakkında eylül ayında yaptığı, yaklaşık 90 dakika sonra düzelttiği bir hata içeren sosyal medya paylaşımı nedeniyle dört yıl altı aya kadar hapis cezası talep etti.
21 Ekim: Bir Türk mahkemesi, kayırmacılık iddialarına ilişkin haberi üzerine yapılan şikâyetin ardından BirGün gazetesi muhabiri İsmail Arı’yı dezenformasyon suçlamasıyla tutukladı.
Dini Özgürlükler
23 Ekim: Bir Türk mahkemesi, Süleymanlılar dini cemaatiyle bağlantılı kişileri hedef alan mali suçlar soruşturmasında 19 kişiyi daha tutukladı.
Yargı Bağımsızlığı ve Hukuk Devleti
19 Ekim: Savcılar, 2009-2012 yılları arasında yürütülen soruşturmalarda hukuka aykırı gözaltı kararları vermekle suçlanan 22 eski hâkim ve savcı için 50 yıla kadar hapis cezası talep etti.
20 Ekim: Bir Türk mahkemesi, görevden uzaklaştırılan Bolu Belediye Başkanı Tanju Özcan’ı irtikâp suçlamasıyla yedi yılı aşkın hapis cezasına çarptırdı ve siyasi yasak getirdi. Özcan suçlamaları reddetti.
23 Ekim: Bir Türk mahkemesi, yolsuzluk soruşturması kapsamında muhalefetin yönettiği Çukurova Belediyesinin Başkanı Emrah Kozay, selefi ve 32 kişiyi daha tutukladı.
24 Ekim: Bir Türk mahkemesi, belediyeye ilişkin yolsuzluk soruşturması kapsamında Milas Belediye Başkanı Fevzi Topuz’u, oğlunu ve diğer şüphelileri tutukladı.
Kürt Azınlık
21 Ekim: Çocuk yaşta 73 gün tutuklu kaldıktan sonra beraat eden Kürt öğrenci Nuda Kartal’ın, okulunun tutuklulukta geçirdiği 55 günü devamsızlık sayması nedeniyle üniversiteye kayıt yaptırması engellendi.
Cezaevi Koşulları
22 Ekim: Avukatlar, Sincan Kadın Cezaevindeki idare ve gözlem kurullarının, mahpusların davranışlarına ilişkin tartışmalı değerlendirmeleri kullanarak koşullu salıverilmelerini geciktirdiğini bildirdi.
25 Ekim: Yeni kamuoyuna açıklanan veriler, Türkiye’deki cezaevlerinde 185’i tutuklu, 81’i hükümlü olmak üzere 266 kız çocuğunun bulunduğunu gösterdi. Veriler daha önceki bir raporlama tarihine ait.
Mülteciler ve Göçmenler
19 Ekim: BM özel raportörleri, İran’a gönderilmesi halinde ölüm cezası, işkence veya infaz riskiyle karşı karşıya olduğu bildirilen İranlı insan hakları savunucusu Morteza Amiri ve ailesinin Türkiye tarafından sınır dışı edilmemesi çağrısında bulundu. 20 Ağustos tarihli ve 19 Ekim’de kamuoyuna açıklanan mektupta, ailenin uluslararası koruma ihtiyaçlarının bireysel olarak değerlendirilmesi istendi.
İşkence ve Kötü Muamele
23 Ekim: Hacettepe Üniversitesi öğrencisi ve aktivist Hasan Basri Usta, polis olarak tanımladığı kişilerin 15 Ekim’de kendisini Ankara’da kaçırdığını, dövüp gözlerini bağladığını ve diğer aktivistler hakkında bilgi verip muhbir olmayı kabul etmezse öldürmekle tehdit ettiğini öne sürdü. Usta, yaralanmalarını belgeleyen bir sağlık raporu aldığını söyledi.
Ulusötesi Baskı
19 Ekim: Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye’nin 50’den fazla ülkede Gülen hareketiyle bağlantılı okulların kapatılmasını veya devralınmasını sağladığını söyledi ve yurt dışındaki kampanyayı sürdüreceğini belirtti. Hangi ülkelerin veya kaç okulun etkilendiğini açıklamadı.
21 Ekim: Türk yetkililer, Belçika’dan Gülen hareketiyle bağlantılı olmakla suçlanan kişileri iade etmesini ve bağlantılı kurumlar hakkında adım atmasını istedi; Belçikalı yetkililer ise yargısal güvenceleri vurguladı.
Kadın Hakları
25 Ekim: İzmir’de kadın örgütleri ve avukatlar, Ebru Serep, Pınar Güneş ve avukat Özge Penbegül’ün on gün içinde öldürülmesinin ardından daha güçlü koruma önlemleri talebiyle protesto düzenledi.
Toplumsal Cinsiyet Hakları
24 Ekim: Türk polisi, sosyal medya faaliyetleriyle bağlantılı müstehcenlik ve fuhuş iddiaları kapsamında yedi ilde 45 kişiyi gözaltına aldı. Hak savunucuları, gözaltına alınanların çoğunun trans kadınlar olduğunu söyledi.
